← Bergeç Arşiv
11.12.2025 · 11 dk okuma

Berelim \mathbf{Y} ile

Cem Bozşahin

Programlamaya yeni başlayanlar, çok özel ve güzel bir programlama kavramını öğrenip kullanmaya başladıklarında düzey atladıklarını hissederler. Bu kavram özyinelemedir. İlk önümüze çıkan örnekleri kolaydır, meselâ faktoriyel hesabı:1

$$n\in\mathbb{N} \geq 1 \text{ için } n!=n\times(n-1)!~~~~~~~~~~~(0!=1)$$

Bu örnek kolaydır çünkü döngü kavramı ile daha önce tanışılmış olunur genellikle. Bu kavram daha doğaldır. Faktoriyel metodunun döngülü çözümü çok kolay anlaşıldığı için özyinelemeli çözümünü de ondan esinlenmeyle anlayabiliriz. Bir önceki sayıyla çarp diyor ikisi de sonuç olarak:

$$n!=1\times\cdots n$$

Bu tanımda içeride ‘!’ sembolü yok. (Aslında fonksiyon ismi o.) Ardarda sayıları çarpıp duruyoruz. Bu bir döngü, özyineleme yok.

İş bir hiyerarşik yapının her noktasına uğrayıp birşeyler yapmaya geldiğinde zorlanırız. Bir sıralama problemini özyinelemeyle çözmeye çalıştığımızda da zorlanırız. Aslında burada da fikir çok basittir: Aynı probleme dön, ama boyut küçülterek. Hiyerarşinin altta kalan kısımları da hiyerarşidir, sıralanmamış bir dizinin alt dizinleri de dizindir. Aynı problemle karşı karşıyasınızdır ama boyut küçülmüştür. En küçük boyuta vardığınızda özyinelemesiz çözer, özyinelemeyi durdurursunuz.

Bu tip problemleri özyinelemeyle çözmekte zorlanmamızın nedeni, bence, döngülü çözümü o kadar rahat göremememiz. Bu problemler için de özyinelemeli çözüm verildiğinde a ne kolaymış diyoruz ama kendimiz hemen yazmakta zorlanıyoruz. Bunun nedeni de buradaki özyinelemenin faktoriyel gibi sadece en sonda kendine tekrar dönmemesi, içeride de kendine referans vermesidir. Dolayısıyla döngüye çevirip, özyineleme için uydurulmuş gibi gözüken içerideki isimden kurtulamıyoruz. Programlama diliyle konuşursak, kodun ortasında bir yerde onu tekrar çalıştıracaksak bir isim vermemiz gerekiyor.

Özyinelemedeki kolay yönteme kuyruk özyinelemesi, zor olana da gömülü özyineleme diyoruz, ya da isimli özyineleme.

Buradaki temel kavramsal soru şu: Bu iki yöntem gerçekten farklı mıdır?

Felsefî sorular da var yöntemi anlamak dışında: Özyineleme hangi problemi çözmektedir? Bu problem biçimsel midir anlamsal mı?

Bu tartışma meseleyi anlamak için yapılacaksa, elimizde matematikten daha iyi bir çilingir yok. Matematik sayesinde buradaki kavramı ve problemi açabiliriz ve anlayabiliriz belki.

Matematikte soyutlama zevk için yapılmaz, bir değişmeze varmak için yapılır. Burada işe yarayıp yaramadığına bir bakalım. (Aslında tabii işe yaradığını biliyoruz da o yüzden bu kadar rahat konuşuyorum. Size anlatacağım çözüm yüz yıldır biliniyor. İlginç olan bunun farkında olmayıp özyineleme üzerine serbest atış yöntemiyle teori kurgulayanlar var dilbilimde ve zihinbilimde. İsim verdirtmeyin bana daha yeni emekli oldum. Tarih diye muhteşem bir özgözlemci var.)

Ama önce bir antrparantez açmamız lazım. Başlıktaki ‘berelim’ ne demek? Bu yazının yayınlandığı blog’un isminde de geçiyor kökü: bergeç. Bu bilgisayar demek sanki. Can sıkıntısından birileri uydurmuş da olabilir, ‘bilgisayar’ yetmezmiş gibi. Uyduruldu ama can sıkıntısından değil iç sıkıntısından. Hikayenin bizzat şahidi olarak size anlatmam lazım.

Bilişim dünyasındaysanız eğer ve/veya dile duyarlıysanız sizin içinize de fenalık gelmiş olabilir ‘bil’ kökünün çok fazla kullanılıyor olmasından. Bilmek, bilişim, bilgi, bilgisayar, bilge, bildiri vd. var.

Var da bilişimci olarak İngilizce’deki ‘computational’ ifadesine ne diyeceğimizi bilemiyoruz hâlâ. (Döndü bizim imlâ; bir yakınıma değil size hitap ediyorum.) ‘Hesaplamalı’ deyince olsa idare ederdik ama olmuyor. Computational fluid mechanics için ‘hesaplamalı akışkanlar mekaniği’ desek bunun hesaplamasızı yok zaten. Computational linguistics için “bilgisayarlı dilbilim’ ya da ‘hesaplamalı dilbilim’ desek—dedik—pek içimize sinmiyor. Önemli olan yöntem veya ekipman değil bakış açısı çünkü. Yani ‘hesaplamalı dilbilim’ de gitti; onu da demiştik. Berimsel dilbilim? Eh işte. Berdilbilim? Yok artık daha neler. Nereden çıktı bu ‘ber’?

İşte biz böyle problemlerle uğraşırken 1996 yılının bir kış gününde Onur Tolga Şehitoğlu hocamız ODTÜ Bilgisayar Mühendisliğinin çay odasında ‘ber’ kökünü önerdiydi. Niyet ‘bil’i tahtından etmek değil bahsettiğim zorlukları aşmaktı. Baktık pek kullanılmış bir kök değil; Eski Türkçe’de şimdiki ‘ver’in biçimiymiş: (bėr \mid be:r\mid bir) > ver (sağolasınız Mehmet Ölmez hocam). Dedik kimse hatırlamaz bu kökü sıfırdan doldurabiliriz belki—hatırlarmış meğer.

Eksik kalmasın bir örnek verelim Orhun Yazıtları 735’ten:2

İşig küçig birtim ök [hizmet verdim hep]

Neyse konuyu dağıtmayayım, hemen oracıkta bermek, bereç, bergeç, berim, berişim, berimsel, berimselci, berimselcilik ve diğerleri türetilmişti bile; garibim ‘ver’ duysa ne düşünürdü kimbilir.

Kullanımına bakıyoruz ara sıra. Ders kitaplarına ve sözlüklere bile girdiği oldu.3 Rahmetli Tahsin Yücel’den de 2007’de Mersin’de yapılan Ulusal Dilbilim Kurultayında moral desteği aldıydık. Daha ne isteriz? (‘Ber’e itiraz edenlere arka sıralardan verdiği ‘bulmuş işte çocuklar’ cevabı hâlâ kulaklarımda çınlıyor—gençtik hakikaten.) Halit Oğuztüzün hocamız ve ben havarileri sayılırız, yaymaya çalışıyoruz. Yukarıdaki akışkanlar mekaniği hatırlatması Halit hocamızdan.

Parantezi kapatıp konumuza dönelim. Özyineleme tam nedir? Özyinelemenin ne yapmaya çalıştığını en sade biçimde gösteren matematik herhalde Alan Turing’in lambdalı tanımıdır:

$$\mathbf{U}=\lambda f.f(f)$$

Veya parantez yorgunuysanız \mathbf{U}=\lambda f.f\!f. Curry’den kalma bir gelenekle bazı önemli lambda denklemlerini kalın harflerle yazıyoruz. Özetle şunu diyor \mathbf{U}: Bir fonksiyon alalım, f olsun, onu kendisine uygulayalım, yani f(f). Bu ifade sade ama özyinelemeli programlamada ne yaptığımızı tam anlatmıyor. Bunu görebilmek için önce örneğin faktoriyel fonksiyonunu isimli özyinelemeyle yazalım, hatta tek satırlık program gibi olsun:

$$\mathcal F=\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times (\mathcal F (n-1))$$

Gördüğünüz gibi solda tanımlanan \mathcal F, denklemin içinde de, sağda, kullanılıyor; yani tam bir isimli özyineleme. Programlamada büyük kolaylık, ama bunu yapmak zorunda mıyız? Matematik’ten cevap var: Yapsan da sorun yok; başka bir problemi çözerken bu sorun da çözülür. Nedir bu başka problem aşama aşama gidelim.

Şöyle bir soyutlama yaparsak isimlerden adım adım kurtulmaya başlarız, hem de faktoriyel davranışını değiştirmeden, özyinelemeden de vazgeçmeden:

$$\mathcal H=\lambda f\!.\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times (f (n-1))$$

Davranış değişmedi çünkü \mathcal H\,\mathcal F=\mathcal F:

$$\mathcal H\,\mathcal F=[\lambda f\!.\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times (f (n-1))]\,\mathcal F=$$
$$\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times (\mathcal F (n-1))=\mathcal F$$

Yani \mathcal F\!\!=\!\!\mathcal H\,\mathcal F\!. Şimdi özyinelemeye benzemeye başladı. Ama \mathbf{U} bunu vermiyor, çünkü \mathbf{U}(\mathcal H\mathcal F)\!=(\mathcal H\mathcal F)(\mathcal H\mathcal F)=\mathcal F\mathcal F\not=\!\mathcal F. Ama çok uzakta da değil. Şimdi şöyle bir tanım daha yapalım:

$$\mathbf{\Phi}=\lambda x.\lambda f.f(x\,x\,f)$$

Bu sanki \mathbf{U}’nun bir başka biçimi gibi. Şimdi \mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}’a bakalım, yani \mathbf{U}\mathbf{\Phi}’a:

$$\mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}=(\lambda x.\lambda f.f(x\,x\,f))\mathbf{\Phi}=\lambda f.f(\mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}f)$$

Şimdi herhangi bir h fonksiyonu koyalım f yerine:

$$\lambda f.f(\mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}f)h=h(\mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}h)$$

Yani \mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}h=h(\mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}h). Bir yerden tanıdık gelmiştir bu denklem. \mathbf{Y} denkleminin davranışı bu. \mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}’ın bize gösterdiği, h’in bir fonksiyonel olması, fonksiyon alan fonksiyon yani, çünkü \mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}h bir fonksiyon. \mathbf{Y} de öyle diyor aşağıdaki f için:

$$\mathbf{Y}=\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))$$

Çünkü \mathbf{Y}’yi böyle tanımlarsak, herhangi bir h fonksiyoneli için \mathbf{Y}h=h(\mathbf{Y}h). h(\mathbf{Y}h)=h(h(\mathbf{Y}h))=\cdots. Birkaç adım yapalım: ([]’ler de parantez; görsel kolaylık olsun diye farklı ayraç olarak kullandım)

$$\mathbf{Y}h=[\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))]h=$$
$$(\lambda x.h(x x))(\lambda x.h(x x))$$
$$h(\mathbf{Y}h)=h[(\lambda x.h(x x))(\lambda x.h(x x))]=$$
$$h[h((\lambda x.h(xx))(\lambda x.h(xx)))]=h(h(\mathbf{Y}h))$$

Özetlersek \mathbf{Y}=\mathbf{\Phi}\mathbf{\Phi}=\mathbf{U}\mathbf{\Phi}. Nereden nereye. Tek başına \mathbf{\Phi} yetmiyormuş demek ki özyineleme için. Tek başına \mathbf{U} da yetmiyormuş. Ama tek başına \mathbf{Y} özyinelemenin klasik denklemini verdi.

Peki Haskell Curry’nin \mathbf{Y}’sinin bu kadar çok tutulması ve neredeyse özyineleme ile özdeşleşmesi nereden kaynaklanıyor? (\mathbf{Y}’ye ithafen kurulmuş meşhur bir şirket var biliyorsunuz; var mı mesela Monoid Inc. diye bir şirket?)

Tanımına yakından bakıp ruhunu anlamağa çalışırsak bu etkiyi de anlayabiliriz. Önce \mathbf{Y}’yi tekrar alalım:

$$\mathbf{Y}=\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))$$

Tek bir fonksiyon soyutlaması var tanımında, \lambda f ile temsil edilen. Aynen özyinelemeli programların tanımında olduğu gibi. Ama iki tane \lambda x var. İkisinin de aynı sembolle (x’le) olmasının hiçbir önemi yok çünkü yer tutucular olarak lokal kullanılıyorlar.

Lambdalarda MN yazdığımızda M fonksiyon, N de öğesi olduğuna göre, \lambda f.(\cdots)’in içindeki terimde, sağdaki lambdalı terim soldakine öğe oluyor. N’nin x’inin kendi x’i olması özyineleme yaparken geçirilen öğenin değerinin yeni değerler olmasını temsil ediyor, aynen faktoriyel fonksiyonunda içeriden yapılan çağrı’nın (n-1) üzerinden olması gibi; hatırlayalım şu şekildeydi: (n-1)!.

\mathbf{Y}’nin özü, derin düşüncelere dalmış bir programcı için işte bu. Bize, bütün sadeliğine rağmen \mathbf{U}’nun gösteremediği bir özelliği gösteriyor.

Peki \mathbf{Y} özyineleme için mi var, yoksa esas görevinin bir sonucu mu bu? Dikkat ederseniz 1 rakamı faktoriyel fonksiyonunun sabit nokta olmasının bir sonucudur, çünkü 0!=1 demek amiyane tabiriyle ‘duracağım’ demek, git bak sonuca demek, senin fonksiyonun değerleri bitmez ama hepsi şu kümenin içinde olacak demek, biraz önce gördüğümüz gibi. Faktoriyel için bu küme \{(0,1), (1,1), (2,2), (3,6),\cdots\}. \mathbf{Y} sayesinde bu kümeyi anlamak için \cdots’dan kurtuluyoruz.

Yani faktoriyel fonksiyonu, fonksiyon dünyasında kendisini üreten fonksiyonun sabit noktası. Fonksiyon uzayında sabit nokta kavramı, kabaca, bir fonksiyonu ardarda çalıştırmanın artık fonksiyonda fark yaratmadığı durumu bulup durmak demek, örneğin herhangi bir f için f(x)=x yapan değeri. Bizim \mathcal H de böyle zaten: \mathcal H\mathcal F=\mathcal F.

\mathbf{Y}’nin esas işi şu: \mathcal H gibi, özel bir fonksiyonun (\mathcal F’nin) sabit noktacısı olmak yerine, herhangi bir fonksiyonun sabit noktacısı olmak; onu bulmak, tabii varsa, yoksa da bunu göstermek, en azından kağıt üstünde. İşte bunun için isimlerden kurtulabilmek önemli, yoksa nereden hatırlayacağız bütün fonksiyonları? Özyinelemeyi isimsiz yapabilmek de bunun yan ürünü.

Mesela bizim faktoriyelin terimini alalım, \mathcal F=\mathcal H\mathcal F. \mathbf{Y} uygularsak \mathcal F=\mathbf{Y}\mathcal H=\mathcal H(\mathbf{Y}(\mathcal H)). Yani faktoriyeli elde et isimsiz soyutlama olarak, \mathcal H, sonra özyinele, \mathbf{Y}\mathcal H. Nereye gideceği belli:

$$\mathcal F=\mathcal H\mathcal F=\mathbf{Y}\mathcal H=\mathcal H(\mathbf{Y}\mathcal H)=\mathcal H(\mathcal H(\mathbf{Y}\mathcal H)) \tag{1}$$

Peki \mathbf{Y}, \mathcal H’nin \mathcal F’ye yaptığını mı yapıyor \mathcal H’ye? Bakalım:

$$\mathcal F\!=\!\mathcal H\mathcal F\!=\!\mathbf{Y}\mathcal H\!=\!\mathcal H(\mathbf{Y}\mathcal H)\!=\![\lambda f\!.\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times (f (n-1))](\mathbf{Y}\mathcal H)\!=$$
$$\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times (\mathbf{Y}\mathcal H) (n-1))= \tag{2}$$
$$\lambda n. \mathtt{\,if\,} n==0 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (n \times \mathcal F (n-1))=\mathcal F\not=\mathcal H$$

Yapmıyormuş. Daha genel birşey yapıyormuş, çünkü \mathcal H\mathcal F\not=\mathcal F(\mathcal H\mathcal F), ama \mathbf{Y}\mathcal H=\mathcal H(\mathbf{Y}\mathcal H). Yalnız bu son denklem inanması zor bir denklem. Yakından bakalım:

$$\mathbf{Y}\mathcal H=[\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))]\mathcal H=(\lambda x.\mathcal H(x x))(\lambda x.\mathcal H(x x))=$$
$$\mathcal H[(\lambda x.\mathcal H(xx))(\lambda x.\mathcal H(xx))]=\mathcal H[[\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))]\mathcal H]=\mathcal H(\mathbf{Y}\mathcal H)$$

Mesela aynı şeyi \mathcal F ile yapamadık çünkü o \mathcal H gibi fonksiyonel almıyor; n fonksiyon değil, değer. Yani \mathcal H’nin sabit noktası \mathcal F, \mathbf{Y}’nin sabit noktası ...; neyse uzatmayalım, bunun sonu Frege, Russell ve Curry’ye kadar gider, arada da Quine, Dana Scott ve Schönfinkel’a uğrar, o arada da Barendregt’e; burada durdum.

Denklem (2)’deki gibi bir açılım ne zaman durur? İçerideki \mathbf{Y} kullanılmadığı zaman. Bu durumda n==0’ın sonucu dönmüş olmalı. Yani özyineleme duracak. Bunun da \mathbf{Y} ile bir alakası yok, (1)’deki \mathcal H ve \mathcal F ile alakası var.

Sabit noktasızlık önemli bir sorun. Bilgisayarınızda yazdığınız özyinelemeli programa özyinelemeyi durdurma koşulları koymazsanız sabit noktacının değerini acı bir şekilde deneyimlersiniz.\mathbf{Y} diyor ki böyle fonksiyonlarda ben değil ama sen zorlanırsın. Ben sana veririm bir fonksiyon, buyur çalıştır. Mesela, haydi bu koşulları programa koydunuz diyelim, ama onları ulaşılmaz hale getirdiyseniz ne oluyorsa, aynı şey \mathbf{Y} ile kağıda yazarken de olacak; inşallah bol bol kağıdınız vardır, olsa da çözüm olmayacak zaten ama umutsuz yaşanmıyor. Efendim? Bilgisayarınız çok mu ısındı? E umut da bir yere kadar.

Sorun bende değil sende olur diyor \mathbf{Y} kıssadan hisse. Şu hep sağda içeriye kaçan parantezin solunda kalan \mathcal H terimi var ya (1) numaralı denklemde, o bir aşamada durmazsa o \mathbf{Y}’ler oraya konmaya devam edecek. Şimdi bu \mathbf{Y}’nin problemi mi yani?

Peki \mathcal F’nin içinde birden fazla özyineleme olsaydı ne olacaktı, mesela Fibonacci serisinde olduğu gibi?

$$\mathcal F_b=\lambda n. \mathtt{\,if\,} n < 2 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} ( \mathcal F_b (n-1) + \mathcal F_b(n-2))~~~~~~n \in \mathbb{N}$$

İçerideki bütün \mathcal F_b’lerin ‘durması’ gerekecekti. Bunu daha önce kullandığımız taktikle çözebiliriz çünkü tek bir soyutlama yetecek ikisini de çözmek için:

$$\mathcal H_b=\lambda f.\lambda n. \mathtt{\,if\,} n < 2 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (f (n-1) + f(n-2))$$
$$\mathcal H_b\mathcal F_b=[\lambda f.\lambda n. \mathtt{\,if\,} n < 2 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (f (n-1) + f(n-2))]\mathcal F_b=$$
$$\lambda n. \mathtt{\,if\,} n < 2 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} ( \mathcal F_b (n-1) + \mathcal F_b(n-2))=\mathcal F_b$$

Yani \mathcal F_b=\mathcal H_b\mathcal F_b. Genelde \mathcal F_b=\mathbf{Y}\mathcal H_b. Sonrası malum; (1) denklemi gibi birşey. Ortaya çıkan \mathcal H_b’lerden birisi n=0 için içeride \mathbf{Y} üretmeyecek, bir diğeri de n=1 için. Yani aslında zaten iki tane \mathbf{Y} var bu şartlardan biri oluşuncaya kadar. Bunu şuradan görebiliriz:

$$\mathcal F_b=\mathbf{Y}\mathcal H_b= \mathcal H_b(\mathbf{Y}\mathcal H_b)=$$
$$[\lambda f.\lambda n. \mathtt{\,if\,} n < 2 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} (f (n-1) + f(n-2)) ](\mathbf{Y}\mathcal H_b)=$$
$$\lambda n. \mathtt{\,if\,} n < 2 \mathtt{\,then\,} 1 \mathtt{\,else\,} ((\mathbf{Y}\mathcal H_b) (n-1) + (\mathbf{Y}\mathcal H_b)(n-2))$$

Dikkat ederseniz sadece en sonda yapılanı değil içeriden yapılan özyinelemeyi de hallettik böylece.

Peki fonksiyonumuz özyinelemeli değilse \mathbf{Y} ne yapar acaba? Yazmıştık böyle bir fonksiyon en başta; hatta bu sefer isim de verelim de anması kolay olsun:

$$\mathcal C=n!=1\times\cdots n$$

Bir de \mathbf{Y}’nin anlayacağı dile çevirelim, yani isimsiz lambdalara:

$$\mathcal C=\lambda n.1\times\cdots n$$

\mathbf{Y}’nin girdisinin bir fonksiyonel olması lazım, fonksiyon alan fonksiyon anlamında. \mathcal C ise değer alıp değer veren bir fonksiyon. Fonksiyonel yapalım o zaman \mathcal C’yi:

$$c=\lambda g.\mathcal C$$

Niye böyle bir fonksiyonel yaptık? Çünkü ne verirsek verelim \mathcal C olmasını istiyoruz sonucu belirleyenin; c’nin sabit noktası \mathcal C. Şimdi buyur sayın \mathbf{Y} diyelim:

$$\mathbf{Y}c=[\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))]c=[\lambda f.(\lambda x.f(x x))(\lambda x.f(x x))](\lambda g.\mathcal C)=$$
$$(\lambda x.(\lambda g.\mathcal C)(x x))(\lambda x.(\lambda g.\mathcal C)(x x))=$$
$$(\lambda g.\mathcal C)([\lambda x.(\lambda g.\mathcal C)(x x)][\lambda x.(\lambda g.\mathcal C)(x x)])=\mathcal C$$

Özyineleme yok, ama \mathbf{Y} gerçek işini yaptı gene; sabit noktayı buldu.

Toparlarsak, isimsiz özyinelemeyle isimli özyineleme aynı prensiple çalışır çünkü ikisini de tek bir \mathbf{Y} ile anlayabilirsiniz. \mathbf{Y} ile özyinelemesizliği de anlayabilirsiniz. \mathbf{Y}’nin tanımında da isim olmadığını görünce (f ve iki x sadece lokal yer tutucular, hepsinin üzerinde lambda bağlacı var, yani isim değiller), özyinelemenin biçimsel bir problemi çözmediğini anlamış oluruz.

Geriye özyineleme olgusunun anlamsal bir problem olması ihtimali kalıyor. Bu da olmazsa ben küçük ve şirin bir sahil kasabasında kahve dükkanı açıyorum.

Notlar

1. İmlâ notu: Ben harflere önce şapkanın konması, sonra konmaması, sonra tekrar konması konusunda imlâ kurallarına yetişemiyorum. Sözcükleri ve sesletimlerini bilmenize güvenip imla fakirliği konusunda affınıza sığınıyorum. Başladım bile gördüğünüz gibi.

2. Nişanyan Sözlük 2018, ver maddesi, s.910

3. Fatoş Yarman-Vural, Yusuf Murat Erten (2000). Bilgisayar Sistemleri. Akademi Kitabevi. Zeynep Altan (2001). Formal Diller ve Soyut Makineler. İstanbul Üniv. Yay. Sevan Nişanyan (2018). Nişanyan Sözlük. Liber Plus Yay.; berim maddesi, s.92.

Okumaya devam

Konular: Hesaplama Kuramı · Programlama Dilleri

Bunları da okuyun

  1. Mel’in Hikayesi · 18.11.2026
  2. Kodların Serüveni · 05.12.2025
  3. Kurt Amca’dan Mektup Var: Milyon Dolarlık Problemin Öyküsü · 06.11.2025

Yorumlar

Beğenmek ya da yorum yazmak için GitHub hesabıyla giriş yapmanız gerekir.